آشنايي با تهران

[amin-anjoman]

چقدر با تهران پایتخت كهن ايران آشنا هستيد؟ شايد قدري دشوار باشد اگر بخواهيم يك موقعيت و يا يك بنا و سازه را براي شهري مثل تهران به عنوان تنها نماد اين شهر كهن گزينش كنيم خيابان ولي عصر، برج طغرل، برج آزادي، برج ميلاد و... همه وهمه تبلوري از شكوه و جلوه‌اي از اين شهر را پيش روي مان قرار مي‌دهد.

تهران در پهنه‌ای بین دو وادی کوه و کویر و در دامنه‌های جنوبی البرز گسترده شده و 1190 متر از سطح دريا فاصله دارد. اين شهر از سمت جنوب به کوه‌های ری و بی‌بی‌شهربانو و دشتهای هموار شهریار و ورامین و از شمال به واسطه کوهستان محصور شده‌است.
تهران در قلب سه منطقه طبیعی
- کوهستان‌های شمالی تهران؛ که بلندترین قله این کوهستان - توچال - با ۳۹۳۳ متر بر تمام فضای شهر مشرف است.
- دومین منطقه، دامنه‌های البرز است؛ که به تپه ماهورها و دره‌های اوین، درکه، نیاوران، حصارک و سوهانک منتهی می‌شود و همواره خیل عظیمی از جمعیت را بسوی خود فرامی‌خواند.
- منطقه سوم دشتی است که قسمت اعظم شهر تهران بر آن گسترده شده‌ و دارای شیب ملایمی با جهت شمالی- جنوبی است.
فضای جغرافیایی شهر تهران در کوه و دشت به وسیله دو رود کرج در غرب و جاجرود در شرق مشخص می‌شود که در نزدیکی کویر نمک در جنوب شرقی تهران به یکدیگر می‌پیوندند.

دمای تهران بین 7- تا 4/39 + درجه (میانگین ماهانه حداکثر 27 و حداقل 1/0 درجه) و بارندگی سالانه 316 میلیمتر است.
وسعت تقريبي تهران 700 کیلومتر مربع است که با حریم آن قریب دو هزار کیلومتر مربع مساحت دارد. جمعيت تهران حدود 8 ميليون نفر است كه با احتساب شهر هاي استان و شهركهاي اقماري آن چيزي حدود 12 ميليون برآورد مي‌شود. شوراي شهر، تهران را به 22 منطقه شهري تقسيم كرده است.
تهران بزرگترین و مهم‌ترین شهر ایران است. بر اساس اطلاعات دريافتي از سايت رسمي شهرهاي بزرگ دنيا، تهران به لحاظ مساحت صدو بيست‌و پنجمين كلان شهر دنیاست.اما از نظر جمعيت در رتبه بيست و هشتم جهان قرار دارد.
این بزرگی و موقعیت ویژه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی آن و تمرکز امکانات (در مقایسه با سایر نقاط کشور) سبب شده بسیاری از مردم کشور (برای کار، تحصیل، درمان، انجام امور اداری، خرید یا فروش کالا و تفریح) به این شهر آمده و تدریجاً در آن ساکن شوند.
قریب 5/11% جمعیت کشور، 24% جمعیت با تحصیل عالی کشور، 26% تولید ناخالص ملی، 14% بودجه عمرانی کشور، 5/26% بودجه جاری دولت، 38% امکانات فرهنگی و آموزشی و 26% امکانات درمانی کشور در این کلان شهر متمركز شده است.
اداره كلان شهر
این کلان شهر با انبوه نیازها و مسائل جاری و عمرانی خود، توسط چندين سازمان و نهاد دولتی یا عمومی هدایت می‌شود که شهرداری(در چارچوب راهبردهای وزارت کشور و شورای شهر) متولی اصلی ساماندهی مسائل شهر و ارتقای مشارکت و رضایت شهروندان است. تراكم بالاي جمعيتي در اين شهر 200 ساله، موجب شده سياست‌هاي مسئولان شهري مبتني بر جلوگيري از رشد جمعيت باشد. شهر تهران با تراكم جمعيتي 10 هزار و550 نفر در هر كيلومترمربع، جزو شهر‌هاي با تراكم بالاست.

اداره مطلوب این شهر، تنها با کلان نگری و هماهنگی مدیران ذیربط همه دستگاه‌های اجرایی مقدور می‌باشد تا برای رعایت منافع عمومی و شهروندمداری، در بهبود امور شهر مشارکت نمایند.
جابجايي در تهران
يكي از مشكلات شهر تهران كه گاهي از آن نيز به عنوان كلاف سر در گم ياد مي‌شود، وجود ترافيك سنگين خودرو هايي است كه در اين ابر شهر خاورميانه از سويي به سوي ديگر مي‌روند.
به گفته كارشناسان حمل و نقل و امور شهري، روزانه بيش از سه ميليون خودرو و دو ميليون موتورسيكلت در تهران تردد مي‌كنند و همين مسئله به تنهايي كافي است تا مسئولان شهري تهران را مجاب كند تا بخش قابل توجهي از طرح ها و برنامه‌هاي خود را به روان‌سازي ترافيك و تسهيل مسافرت هاي درون شهري اختصاص دهند.
توسعه حمل و نقل عمومي و گسترش زير ساخت هاي شهري، شبكه هاي بزرگراهي، احداث تقاطع هاي غير همسطح و ايجاد سيستم ها و تجهيزات هوشمند از اولويت هاي مديريت شهري براي بهبود ترافيك تهران بزرگ است.
تسريع‌ در گسترش خطوط و ايستگاههاي قطار شهري و توسعه خطوط اتوبوسراني تندرو از مواردي است كه نگاه اصلي مديريت شهري بر آن استوار است.
ناوگان قطار شهري با ظرفيت نزديك به 60 ايستگاه در شبكه‌اي به طول 105كيلومتر، سه خط BRT به عنوان مكمل مترو‌ در برخي مناطق پر ازدحام پايتخت، 6هزار دستگاه اتوبوس و حدود 95 هزار دستگاه تاكسي وخودروي شخصي هر روز اقدام به جابجايي 18 ميليون سفر درون شهري مي‌كنند.
تهران؛ كانون سفر
روزانه حدود 200 هزار نفر و سالانه بیش از 70 میلیون نفر یعنی معادل جمعیت کل کشور از نقاط مختلف ایران به تهران سفر می‌کنند که بالغ بر 70 درصد از این تعداد از طریق چهار پایانه‌ مسافري وارد پایتخت می‌شوند؛ پایانه مسافربری شرق در خیابان دماوند، غرب در خیابان آزادی، بيهقي‌ در میدان آرژانتین و پایانه مسافربری جنوب در خیابان بعثت بزرگترين پايانه‌هايي هستند كه در مبادي ورودي تهران اقدام به جابجايي مسافران مي‌كنند.
شبکه خطوط راه آهن، محور ارتباطی دیگری است که از نظر حجم مسافر و حمل و نقل کالا از تهران به کلیه نقاط ایران و بالعكس درصد بالایی را به خود اختصاص داده و همچنین خطوط سراسری تهران - اروپا نیز از مبدا تهران فعالیت گسترده‌ای دارد.
ناوگان حمل و نقل هوايي بخش ديگري از سفر هاي برون شهري تهران را پوشش مي‌دهد. تهران دارای دو فرودگاه بین‌المللی است؛ فرودگاه بین‌المللی مهرآباد که نخستین فرودگاه بین‌المللی تهران است و فرودگاه بین‌المللی امام خمینی نیز با وسعتی بالغ بر ۱۵ میلیون مترمربع در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی تهران واقع شده‌است.
پايتختي براي همه امور در همه فصول
تهران مركز همه امور در ايران است؛ مركز حكومت، سياست، اقتصاد، كاروتجارت، علم وصنعت، توليد و.... مركز تصميمات بزرگ.
تهران در تمام روزهاي سال پرجنب و جوش است. شهري است پول‌ ساز براي آدم‌هاي جوان و پرانرژي.
در تهران هميشه ديراست. به همين خاطر ساكنان اين شهر بخوبي درك مي‌كنند كه وقت طلاست.
صبح تهران ديدني‌تر از هر وقت ديگري است؛ همه دونده‌اند.
شايد اين پايتخت براي آنها كه دور از هياهو محيطي آرام را طلب مي‌كنند، آنقدرها هم مناسب نباشد.
تهران اما ويژگي ديگري نيز دارد؛ شهري است خبرساز.
تهران ارزان اما گران
هر چند تهران به عنوان پایتخت ایران در رتبه‌بندی گران‌ترین شهرهای جهان منظور نشده است، اما با در نظر گرفتن متوسط قیمت دو‌میلیون تومان برای هر متر واحد مسکونی 120 متر مربعی در تهران و محاسبه ارزش آن براساس نرخ دلار، اين پایتخت، درانتهاي جدول گرانترین شهرهای جهان قرار می‌گیرد. در این صورت تهران در مقایسه با 112 شهر گران جهان، جزو ارزان‌ترین‌ها می‌شود.
تهران؛ از كوچه باغ تا آسمانخراش
تهران اول بار حدود 200 سال پيش توسط آغا محمدخان قاجار به عنوان پايتخت ايران برگزيده شد. تقريبا بيشتر عمارت‌ها و ابنيه قديمي تهران كه امروز بخشي از ميراث فرهنگي ايران را شامل مي شود متعلق به‌ همان دوره و يا عهد صفوي است.
مردم تهران دستكم 100 سال پايتخت نشين بودند اما از مزاياي پايتخت بي بهره بودند.
از ساده ترين امكانات شهري خبري نبود. تهران اما منطقه اي خوش آب و هوا بود.
تقریبا چهار طرف تهران را باغات مشجر و سبزه‌زارهای متعدد در بر‌گرفته بود، باغ و باغچه‌های سبز و خرمی که هم وسیله هواخوری و تفريح مردم بود و هم کمک به تصفیه‌ هوا می‌كرد.
به هر ترتيب پس از فتح تهران به دست مشروطه‌خواهان، اين پايتخت صاحب بلديه شد.
از اين به بعد بود كه مردم تهران به مرور طعم شهر نشيني را چشيدند
اما «بلديه» با تمام فراز و نشيب‌هاي خود، توانست «طهران» را «تهران» كند و شهر پر از گرد و غبار را كه درشكه‌هاي ناصري تنها وسايل نقليه آن بودند به شهري وسيع تبديل كند كه خيابان، ماشين، اتوبوس و حتي بولوارها و ميادين جديد نمادهاي جديد آن بودند.

به همين ترتيب تهران رفته رفته كوجه باغ‌هاي خود را به بهاي دستيابي به شهر نشيني مدرن از دست داد و مردمانش سكونت در آسمانخراشها را به زندگي در كوچه‌هاي باصفا و پرخاطره ترجيح دادند.
بحران هويت، چشم انداز آينده
به هر حال شهر تهران در روند پر شتاب شهرنشيني، به ويژه در عرصه مهاجرت، ساخت‌و ساز و حوزه حمل و نقل و ترافيك آسيب هاي فراواني را متحمل شد؛ ازدحام جمعيت، تراكم ساختمان، آلودگي هوا، تلف شدن بهترين ساعات مردم در ‌راه بندان هاي طولاني و كسل‌كننده، رمق از جان و روح اين شهر و مردم آن گرفته است.
حالا كار به جايي رسيده كه گويي تهراني‌ها تنها با خاطرات اين شهر و هويت گذشتگان خود زندگي مي‌كنند.
با اين همه در چند سال اخير، مد‌يريت شهرداري تهران در مجموعه مديريت شهري سياست‌ها و برنامه هاي ساختاري اميدواركننده‌اي را با رويكرد بازگشت عناصر هويت ساز به پايتخت به كار گرفته است.
در چشم انداز بر نامه راهبردي شهرداري پايتخت نيز تهران، شهري با اصالت و هويت ايراني اسلامي، روان، منسجم و پايدار با ساختاري مناسب براي سكونت و فعاليت ديده شده است.
نماد تهران كجاست؟
قدري دشوار است اگر بخواهيم يك موقعيت و يا يك بنا و سازه را براي شهري مثل تهران به عنوان تنها نماد اين شهر كهن گزينش كنيم؛ ميدان توپخانه، خيابان ولي عصر، برج طغرل، برج آزادي، برج ميلاد و... همه و همه تبلوري از شكوه و جلوه‌اي از معماري قديم و مدرن را پيش روي‌مان قرار مي‌دهد.
شايد نماد‌هاي تهران قديم امروز جاي خود را به نشانه هايي از ايران مدرن داده است ؛ اگر چه با ذائقه و سليقه و هنر ايراني خيلي هم سازگاري نداشته باشد.
__________________

[amin-anjoman]

تهران امروز؛ ديروز چهره‌اي ديگر داشته است.
شهري كه در قرن ششم ه ق یكی از روستاهای ناچیز و كم اهمیت در 6 كیلومتری شهر ری بود، حالا نه تنها از نظر مساحت شهرنشینی در ایران؛ بلكه در دنیا هم جزو بزرگترین شهرهاست و از آن به عنوان ابر شهر یاد می‌كنند.
گوشه‌هايي از تغيير تهران قديم به تهران امروز را ببينيد.

[amin-anjoman]

كوچه‌هاي خاكي، خانه‌هايي فرسوده، خيابان‌هايي لخت و بي‌برگ،خندق‌هايي فرو‌رفته دور‌تا‌دور شهر،ديوارها و باروهاي نيمه ويران در هر جا و آدم‌هاي متحير در كوچه پس كوچه‌ها. تهران. 1286.
خورشيد خردادماه هنگامي كه بر اين شهر تازه از بند استبداد رسته مي‌تابد، تهران رنگي دوباره به خود مي‌گيرد. اين شهر آن چهره مغموم و غبار آلوده‌اش را به كناري مي‌نهد و گام در جاده‌اي مي‌گذارد كه امروز صد سال از آن دوران مي‌گذرد.
فاتحان مشروطه خواه، كه نه سلاح‌هاي سرد مظفري بر آنان كارگر شده بود و نه توپ و تشرهاي قزاق‌ها، هنگامي كه از دروازه‌هاي شهر گذشتند و به قصد رهانيدن ايران از اوضاع هميشه ناخوش احوال مظفري و با كمك و الگوهاي فرانسوي، قوانيني را به تصويب رساندند كه بر اساس آن كشور مي‌بايست اداره مي‌شد. وارثان مظفر‌الدين‌‌شاه بيمارتر از آن بودند تا كلامي عليه اين اقدام به زبان آورند. از طرفي فاتحان نيز پيروز بودند و طاغي.
ناصر‌الدين‌شاه اگرچه در طول سفرهايش به فرنگ، هر بار سوغاتي با خود مي‌آورد و آرزو داشت تا يك‌بار هم كه شده هديه معنوي براي دارالخلافه خود بياورد اما هيچگاه موفق به اين كار نشد.

ناصرالدين‌شاه بالاخره به هنگام بازگشت از يكي از سفرهايش، همانگونه كه مظاهر تمدن جديد را با خود به همراه مي‌آورد، در انديشه راه اندازي بلديه افتاد. او پس از آنكه پايش به تهران رسيد و دلتنگي‌هايش را فراموش كرد، شهرداري تهران را تاسيس كرد.
اما همانگونه كه تمام كشور به اذن او اداره مي‌شد، بنابراين بلديه نيز در دارالخلافه بيشتر به مانند تمام آن مظاهر تمدن جديد كه او وارد كشور كرد، چندان تأثيري نداشت و تنها بستري شد براي روياي پوشالي تهران كه قرار بود به مانند پاريس يا سن پترزبورگ باشد كه هيچگاه نشد.
اين اولين گام براي راه‌اندازي شهرداري بود. اما هنگامي‌كه تفنگداران مشروطه به قصد سامان بخشيدن به اوضاع نامساعد كشور به تهران آمدند، ديگر نه شاه قاجار(محمد علي شاه) را قدرت مقابله با آنان بود و نه اراده‌اي كه آنان را از اين كار بازدارد. چراكه آنان براي سامان دادن به امور كشور به تهران آمده بودند و مسلما تهران تنها بخشي از اين ماجرا بود.
آغاز يك تحول
بلديه در تهران جان گرفت. درست در 14خردادماه 1286. پس از وضع اولين قوانين كشور در 3خرداد ماه اين سال بلافاصله نهاد‌هاي مختلف حكومتي بر پايه اين قوانين شكل گرفتند. ميرزا عباس خان مهندس باشي كه از سوي ناصرالدين‌شاه براي اداره تهران از مدتها پيشتر تعيين شده بود و نتوانسته بود براي شهر كاري كند و اين شهر از هم گسيخته را رونق دهد خيلي زود فراموش شد.

خليل‌خان ثقفي اعلم‌الدوله اين بار مسند شهرداري يافت. شايد بزرگترين اقدام خليل‌خان در مقام شهردار اين بود كه بلديه را صاحب ساختماني در سبزه ميدان كند.
اولين اقدام بلديه براي برقراري نظم در شهر با وضع قوانين جديد و ضوابط اجتماعي براي ساكنان تهران آغاز شد. در واقع هنگامي كه آقامحمدخان قاجار قوانلو، به بلديه رنگ و سيمايي جديد مي‌داد و وظايف اين نهاد نو پا را هر روز آشكارتر مي‌كرد، همزمان براي شهر نيز قوانيني جديد وضع مي‌كرد.
او در واقع نخستين شهردار رسمي تهران بود كه در مدت بلديه چي بودنش توانست گام هاي نخست را براي تثبيت بلديه بردارد.
او از همان روزهاي آغاز فعاليتش، جزوه‌اي تنظيم كرد كه در آن وظايف بلديه و مأمورين آن را به تفصيل اشاره كرد و تشكيل انجمن‌ها و دواير مختلف و محدوده و اختيارات آنها را بيان كرد. اين جزوه به كتابچه قانون بلديه معروف بود و آن را مشتمل بر 108 ماده به چاپ رساند.
او توانست بسياري از خيابان‌ها و كوچه‌هاي شهر را نامگذاري كند و همچنين شماره گذاري خانه‌ها را نيز به انجام رساند. روشنايي چند خيابان مهم شهر و رساندن آب آشاميدني به خانه‌ها با گاري بشكه‌دار و نظافت معابر و آب پاشي خيابان‌ها نيز از ديگر فعاليت‌هاي اوست.
محمدخان قاجار نخستين شهردار رسمي تهران بود كه به مدت چند سال رياست خود در بلديه، اقدامات نويني را براي اولين بار در تهران اجرا كرد. وي همچنين در زمينه حمل و نقل عمومي شهر، سرويس درشكه اسبي را براي عوام راه‌اندازي كرد.
چراغاني مجلس و مراسم آتش بازي از ديگر كارهاي نخستين شهردار تهران بود چنانچه در اولين سالروز جشن مشروطيت، آتش بازي باشكوهي را در ميدان توپخانه برگزار كرد كه تا سالها بعد، اين سنت باقي ماند.
پس از بركنار شدن قاجار قوانلو از رياست بلديه، چندين شهردار جديد قدم به بلديه تهران گذاشتند، ولي تا سال 1300 شمسي كار قابل توجهي در اين زمينه انجام نشد. در 1300 هجري شمسي اداره بلديه مورد بازنگري قرارگرفت و با تقليد از قانون بلديه در پاريس، لندن و برلين، بلديه جديد شروع به كار كرد.
تحولي تازه در رگان فرتوت شهر
اين بار گاسپار ايپگيان به عنوان رئيس بلديه تهران معرفي و مأمور تشكيل اداره جديد شد. تأمين روشنايي خيابان‌هاي لاله‌زار، اميريه، علاءالدوله و اسلامبول از جمله اقدامات شهردار جديد بود.
اگرچه قبل از اين خيابان چراغ گاز در پشت ارگ سلطنتي به وسيله فانوس‌ها چراغاني شده بود، اما اين اقدام جديد بلديه بيشتر مورد توجه قرار گرفت. بلديه صاحبان دكان‌هاي خيابان‌هاي لاله‌زار، علاءالدوله و ناصريه را موظف كرد تا درهاي مغازه‌ها را رنگ كرده و تابلوهاي خوانا بر سر درشان نصب كنند، پشت شيشه‌ها را پاك كرده و از نام‌هاي فارسي استفاده كنند.
در اين زمان بلديه داراي شش اداره بود كه شامل اداره صحيه و معاونت عمومي، اداره محاسبات و عايدات، اداره امور خيريه، اداره ساختمان، روشنايي و مياه (مردگان) اداره تفتيش، سجل احوال، احصائيه و نشريات، اداره كابينه پرسنل، تنظيمات، ملزمات اجراييات و رسومات بود.
دستور ساخت بناي بلديه در ميدان توپخانه و خاك‌ريزي و تسطيح خيابان چراغ برق در اين دوره صادر شد. همچنين اين اداره به آب‌پاشي و نظافت خيابان‌ها، كوچه‌ها و جمع آوري زباله‌ها اقدام كرد و بسياري از خيابان‌هاي شهر نام گذاري شد.
به اين ترتيب ايپگيان به عنوان بلديه‌چي جديد تهران توانست شهر را به پايتختي منظم تبديل كند به گونه‌اي كه بسياري از امور شهري به صورت مدون به اجرا درآمد و حقوق شهروندي ساكنان تهران براي نخستين بار مورد اهميت قرار گرفت. بعد از تغيير كابينه سيدضياء، ايپگيان از كار كنار رفت.

سرتيپ آقا كريم‌خان بوذرجمهري هنگامي پا به بلديه گذاشت، كه تهران با تلاش هاي ديگر بلديه‌چي‌ها ساماني يافته بود.
او در طول قريب به ده سال دوران شهرداريش توانست با استفاده از مشاوران روسي و آمريكايي تهران را به پيش ببرد.
ساخت ميدان توپخانه با شكل و شمايل جديد، ساخت خيابان هاي تازه در شهر، گسترش حريم تهران و همچنين راه‌اندازي دستگاه‌ها و مجموعه‌هايي كه خدمات شهري ارائه مي‌دادند.
اما همه اين اقدامات كه در وهله اول از او چهره‌اي موفق در نزد مردم ساخت، خيلي زود بر اثر بي‌تدبيري‌هايش در خراب كردن دروازه‌هاي دوازده‌گانه شهر و قطع درختان قديمي به ناگاه فرو ريخت و از او شهرداري منفور ساخت.

به ويژه اينكه در زمان او انجمن بلديه نيز به ارگان فرمايشي تبديل شده بود و چندان اختياري در امور شهر نداشت. شايد به خاطر همين اتفاقات بود كه او به بهانه بيماري جايش را به ديگر همقطارش در ارتش رضاخان داد و سرتيپ قلي هوشمند به مسند بلديه چي منصوب شد.
هوشمند در اين مقام دوام چنداني نياورد. يك‌روز كه رضاخان سوار بر كالسكه از خيابان سپه مي‌گذشت متوجه گرد و غبار در اطراف كالسكه شد.
هنگامي‌كه متوجه شد شهردار تهران مسير حركت او را آب پاشي نكرده است، از همانجا و از درون كالسكه دستور عزل شهردارش را داد.
پايان ثبات مديريت
پس از آن بود كه دوران بلديه‌چي‌هاي كم دوام در تهران آغاز شد. پس از قلي هوشمند كه 48 ماه در مسند بلديه‌چي مشغول به كار بود تا سالها بعد كمتر كسي توانست به اين ركورد دست يابد و بتواند براي اداره شهر زماني كافي داشته باشد.
تقي خواجه نوري، مصطفي قلي رام و ارسلان خلعتبري شهرداران يك ماهه پايتخت بودند. افرادي چون محمد سجادي كه بعدها سناتور شد يا قاسم خان صور اسرافيل كه در حدود دو سال در تهران به عنوان شهردار به فعاليت پرداخت هيچكدام نتوانستند چندان براي تهران كاري در خور انجام دهند.

زمان مي‌گذشت و تهران از داشتن يك شهردار مقتدر كه بتواند سيماي اين شهر را ساماني دهد و به درهم ريختگي اين شهر درندشت پايان دهد، بي‌نصيب بود.
بالاخره در سالهاي 1337 و1338 موسي مهام شهردار موفق مشهد به تهران فراخوانده شد.
او در طول 20ماه شهرداري خود در تهران توانست اقدامات مهمي انجام دهد كه از جمله آن درخت كاري اطراف بلوار كرج بود و احداث ميدان وليعصر در انتهاي اين بلوار و راه‌اندازي پارك‌هاي مختلف در تهران از جمله پارك لاله.
پس از وي نيز شهرداران بسياري آمدند اما تهران همان تهران بود و به سختي مي‌شد در آن تحولي تازه را سراغ گرفت.
تهران گويي در ميان مديران مختلف كه عمري كم دوام داشتند اسير شده بود و زماني براي حر كت به سوي توسعه نداشت.
اگرچه يك بار پيش از موسي مهام كه به تهران جاني دوباره داده بود، مهدي مشايخي در طول 19 ماه تصدي مقام بلديه‌چي در سال 1324 توانست مشكل چندين ساله اين شهر را حل كند و بلاخره آب لوله‌كشي را پس از سالها به هدف برساند، اما اين رويه در ميان شهرداران كم فرصت پذيرفته شده بود كه به مقام شهرداري برسند و پيش از آنكه فرصت كار يابند از مقامشان بركنار شوند.
در اين ميان بودند كساني كه از اين فرصت براي بهره‌مندي از امكانات مالي استفاده كرده و به دليل همين مشكل زودتر از كار بركنار شدند.
تهران تا سال 1348 سرنوشتي سردر گم داشت. شهرداران كم دوام اين شهر در صفي بي‌انتها در كنار هم بر پيشاني تاريخچه شهرداري خودنمايي مي‌كردند.
علي‌اصغر فروزان، سيد مهدي عمادالسلطنه، فضل‌اله بهرامي، عباسقلي گلشائيان، غلامحسين ابتهاج، محمود نريمان، محمد خلعتبري، محمد مهران، مهدي نامدار، نصراله اميني، سيد محسن نصر، نصرت‌اله منتصر، محمود دولو، فتح‌اله فرود، علي‌اكبر توانا، تقي سرلك، منوچهر پيروز و جواد شهرستاني و... تمامي اين مردان در مقام شهردار چند ماهي بر شهر تهران فرمان راندند اما اقبالشان كم‌فروغ‌تر از آن بود تا بتوانند به دليل فعاليتشان نامي يابند و شهره شوند.
در سال 1348 شهردار اصفهان به تهران آمد. تا اين شهر را ساماني دهد. او شايد يكي از تاثير‌گذارترين شهرداران تهران بود. هنگامي كه تهران در مشكلات مختلف دست و پا مي‌زد او به تهران رونقي دوباره داد.
ساخت اتوبانها و پارک‌ها،‌‌‌ طرح جامع عوارض شهري، احداث پاركينگ، تعيين حريم شهر تهران، ايجاد کارخانه تبديل زباله به کود(1349) ايجاد سازمان عمران و نوسازي عباس‌آباد 1350.
هر چند او نيز به مانند بوذرجمهري، در طول 90 ماه شهردار خود خدمات زيادي انجام داد، اما هنگامي كه در ماه‌هاي آخر شهرداريش به سراغ حاشيه‌نشينان تهران رفت به دليل برخورد‌هاي نادرست مورد انتقاد شديد قرار گرفت و به همين دليل خيلي زود منفور شد و جايش را به جواد شهرستاني داد كه شهرداري او مصادف شد با پيروزي انقلاب اسلامي.
دوراني تازه در مديريت شهري
جواد شهرستاني آخرين شهردار تهران در زمان حكومت پهلوي بود. پس از انقلاب نيز نوبت 24 ماهه‌اي به محمد توسلي رسيد.
اما هنگامي شهرداري تهران پس از پيروزي انقلاب با تحول روبرو شد كه كرباسچي استاندار اصفهان به تهران آمد و شهردار شد.
او در طول 108 ماه شهرداريش تهران را گسترش داد و رونقي دوباره به اين شهري كه پس از جنگ دچار آسيب‌هاي جدي شده بود، بخشيد.

اما شايد خوش اقبال‌ترين شهردار تهران محمود احمدي‌نژاد بود. او پنجاه و پنجمين شهردار تهران بود كه توانست پس از 26ماه شهرداري به مقام رياست جمهوري برسد و اقداماتي را كه در سر داشت نه در تهران كه در كل كشور به اجرا درآورد.
محمدباقر قاليباف نيز به عنوان پنجاه و هفتمين شهردار تهران در حالي بيستمين ماه شهرداريش را مي‌گذراند كه شهرداري تهران صدمين سال شهرداري‌اش را جشن مي‌گيرد. او در طول يكسال گذشته توانست با بهره برداري از طرح‌هاي مختلف عمراني راهي تازه در حل معضلات شهري چون ترافيك بجويد و در اين راه تمام توان شهرداري را به خدمت گرفته است.
در واقع تهراني كه او هم اكنون به عنوان شهردار در آن مشغول به كار است نه مانند دوران بوذرجمهر داراي جمعيت 500 هزار نفري است و نه مساحت 67هكتار دارد. تهران پنجاه و هفتمين شهردار داراي جمعيتي در حدود 9 ميليون نفر است و مساحت اين شهر در حدود 700 هكتار است.
تهران با داشتن سابقه 57شهردار امروزه شايد به ثباتي نسبي در مديريت شهري رسيده است. شهري كه در طول سالها بارها از روند توسعه و پيشرفت باز ماند و امروز در جستجوي جايگاه واقعي خود است.

پس از گذشت يك قرن از مديريت شهري تهران، اين تجربه انكارناپذير است كه هرگاه اين شهر به مديران لايق خود فرصت داده تا به آباداني شهر بپردازند، تنها نتيجه‌اش رشد و توسعه همه جانبه شهر بوده است. صد سال شهرداري در تهران و مروري بر عملكرد 57 شهردار اين شهر گواه روشن اين مدعاست.