نگاهی به الزامات گرافيك مذهبی در جامعه امروز
گروه هنر: ايران در كنار ديگر سرزمينهای اسلامی در نخستين سدههای ظهور اسلام، سهم و نقشی بسزا در تدوين و تكامل هنر دينی داشت، موقعيت جغرافيايی ايران، پيشينه فرهنگی – هنری درخشان كشور و ارتباط با ساير تمدنهای مشرق زمين موجب شد، سرزمين ما خاستگاه مجموعهای از متعالیترين رشتههای هنر اسلامی از جمله گرافيك دينی شود.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، از مهمترين ويژگیهای هنر اسلامی استفاده از رنگ و كاربرد آن در حيطههای مختلف است؛ خواه بر پوشش ساختمانها، خواه بر خاتم كاری و قير كاری و نگارگری و چه در هنر تذهيب و مصور سازی كتاب و غيره در بررسی تاريخچه هنر گرافيك اسلامی كمتر میتوان به حضور مستمر و متوالی يك جريان هنری برخورد كرد، در ادوار مختلف، برحسب نياز مخاطبان و شرايط تاريخی، جريان هنری در اين زمينه ظهور كرده و باليدهاند اما هيچ كدام نتوانستهاند مقدمهای برای بروز مكتب تازه گرافيكی در قرون بعدی باشند به همين دليل گرافيك اسلامی با همه تنوع و تعالی كه در آن به چشم میخورد به عنوان يك جريان مستمر قابل بررسی نيست بلكه هنر هر دوره را بايد به توجه به مقتضيات همان دوره بررسی كرد.
هنر دينی و به تبع آن هنر اسلامی بر اساس نياز مخاطبان شكل گرفته است و به همين دليل در هر مقطع تاريخی بنا به ميزان نياز مردم هر سرزمين به دين، گرايش آنان به خدا باوری و غيره، هنر دينی در اوج و فرود بوده است، هنرمند با ارائه اثر هنری رابطه انسان را با خداوند و معبود حقيقی بيش از پيش نشان میدهد و اين رابطه را با شيوه خاص بيان هنری، پررنگتر میكند، نوع اثر هر هنرمند بنا بر شرايط و توانايی او تغيير میكند، هنرمند دينی، پيام الهی را در قالب هنر متجلی میكند و مخاطب را در پردهای از نور معنويت قرار میدهد.
زندگی در عصر ماشين و تكنولوژی اگر چه افراد بسياری را از عوالم معنوی دور كرده و آنها را در سر و صدای دنيای مدرن فرو برده است، اما در عصری كه هم اكنون در آن به سر میبريم، انسان تنهاتر از هميشه است و به همين علت بيشتر از هميشه در جست و جوی خداوند است حتی اگر خود نداند در چنين جهانی وظيفه يك گرافيست دينی چيست؟
شايد برای همه ما پيش آمده باشد كه وقتی در ميان شلوغی و سرعت قطار مترو، در حال مرور دغدغههای روزانه خود در ذهنمان هستيم، با توقف كوتاه قطار در يك ايستگاه، از ميان تابلوهای بسيار تجاری و صنعتی، چشم ما به يك تابلو با محتوايی مذهبی میافتد، چنين اثری حتی اگر تنها برای چند ثانيه مقابل ديدگان ما قرار بگيرد و به لحاظ ساختاری كيفيت لازم را دارا باشد، ما را به فكر وادار میكند و شايد اين پرسش بنيادين را در ذهن ما بيدار كند كه در اين وانفسا به كدام سو در حركتيم.
در حال حاضر برای تبليغ يك محصول تجاری يك تيم حرفهای از گرافيست و عكاس گرفته تا مدير هنری ديزاينر دست به دست هم میدهند و برای جذب مخاطب همه تلاش خود را میكنند تا لحظههايی هر چند كوتاه مخاطب را به آن محصول جلب كنند اما آيا در زمينه گرافيك مذهبی نيز همين تلاش و حساسيت به خرج داده میشود؟
گرافيك مذهبی يك نياز است، انسان معاصر بی شك در بسياری از مواقع در ذهن خود، به كند و كاو حقيقت میپردازد، انسان امروز در جست و جوی حقيقت است و كسی كه در جست و جوی چيزی باشد اگر آن را در اطراف خود ببيند، خيلی زود به سمتش حركت كرده و آن را در پيدا میكند.
يكی از مشكلهای اصلی و عمده گرافيك در ايران، حضور طراحان غير حرفهای با دستمزدهای پايين است كه متاسفانه به بخش گرافيك مذهبی نيز سرايت كرده و باعث شده آثاری سطح پايين و معمولی در اين حوزه پديد آيد؛ آثاری كه به جای تاثير بر مخاطب و جذب او شايد بيشتر موجبات دل آزاری و بی ميلی او را فراهم كنند در حال حاضر حضور موسسات دولتی و خصوصی در ايران كه وظايف و كار كرد مذهبی دارند، میتواند موقعيت مناسبی برای طراحان حرفهای، مخاطبان در جست و جوی دين و مذهب و نيز خود اين موسسات باشد اگر اين مراكز و موسسات، در زمينه گرافيك مذهبی و استخدام طراحان حرفهای، حساسيت و دقت لازم را به كار ببندد بدون شك مخاطبان بيشتر و تاثير گذاری چشمگيرتری خواهند داشت.
در چنين شرايطی طراحان میتوانند نگاه و تخصص خود را در قالب كتاب، پوستر، مجله و ساير محصولات فرهنگی به جامعه عرضه كنند در سالهای اخير فعاليتهای قابل توجهی در زمينه تعريف گرافيك مذهبی و الگوهای درست قرن صورت گرفته كه بسيار قابل توجهاند و از آن جمله میتوان به برگزاری جشنوارههايی از قبيل (بسم الله)، (اسماء الحسنی)، (سوگواره عاشورا)، (جهان اسلام) و نيز بخش جنبی برخی از جشنوارههای معتبر ياد كرد.
اين برنامهها و جشنوارهها بدون شك در ارائه گرافيك مذهبی و معرفی هنرمندان اين حوزه نقشی مهم داشتهاند اما نكتهای كه بايد در اينجا مدنظر قرار بگيرد اين است كه اين هنرمندان و آثار برگزيده آنها بايد به موسسهها و مديران متولی امور مذهبی و دينی معرفی شوند؛ مديران و موسسههايی كه بتوانند مديريت گرافيك مذهبی را بر عهده بگيرند چرا كه در غير اين صورت، اين آثار در دبيرخانه جشنوارههای مختلف بايگانی میشوند و در نهايت در يك كاتالوگ يا كتاب عرضه میشوند كه البته تاثير فراگيری در جامعه نخواهد گذاشت.
معرفی و توليد آثار ارزشمند در زمينه گرافيك مذهبی، زمانی محقق خواهد شد كه متوليان اين امر، به هنر گرافيك و مشخصا گرافيك مذهبی، نگاه توليدی و ارزان نداشته باشند.
آلودگی تصويری كه از نمونههای بارز آن بيلبوردهای غير حرفهای است كه در جای جای شهر تهران نصب شدهاند، در طولانی مدت سطح توقع و توجه مخاطب را پايين میآورد ، بی شك توليد اثری كه از همه مختصات و ويژگیهای هنری بهره مند باشد، زمان بر است. شايد مديريت صحيح و برنامه ريزی برای تمام برنامههای اجرايی، راه مناسبی برای جذب هنرمندان حرفهای باشد.